Koszt wyboru najlepszego: 1 344 warianty, zero ocalałych
9 min czytania · Opublikowano 27.10.2026
Sprawdziliśmy 1 344 warianty prostych reguł zbudowanych z popularnych wskaźników i wybraliśmy z nich 13 najlepszych w latach 2018–2022. Dawały średnio +0,20 R na transakcję. W latach 2023–2025, których przy wyborze nie oglądaliśmy, te same reguły dały +0,05 R i żadna nie przeszła sprawdzianu. Około trzech czwartych „przewagi” było kosztem wyboru najlepszego spośród wielu.
R to wynik transakcji w jednostkach ryzyka (−1 R = strata równa odległości do stopu). PF (profit factor) to suma zysków podzielona przez sumę strat; PF 1,00 oznacza zero. Statystyka t mówi, ile razy średni wynik przewyższa swój błąd losowy; w pojedynczym teście t około 2 uchodzi za granicę istotności. ATR to średni zasięg świecy, miara zmienności.
Hipoteza
Każdy, kto widział wynik backtestu, zna tę myśl: skoro wiemy już, która wersja zadziałała, wystarczy wybrać najlepszą. Można dołożyć filtr, który odciął straty, albo zmienić wyjście, które oddawało zysk. U nas to pytanie padło wprost: dlaczego dopasowanie reguły do znanego wyniku miałoby się nie udać?
Zamiast odpowiadać teorią, zrobiliśmy dokładnie to, o co chodziło, czyli świadome, szerokie przeszukanie. Hipoteza w najlepszej wersji brzmi tak: wśród kombinacji popularnych wskaźników na wykresie godzinowym istnieje taka, która po koszcie zarabia nie tylko w latach, w których ją znaleziono, ale także w latach następnych.
Oczekiwanie zapisaliśmy przed startem: zero ocalałych. Każdy składnik siatki (poziomy, sesje, RSI, średnie, wybicia) padał już wcześniej sprawdzany osobno. Wartość testu leżała gdzie indziej: chcieliśmy pokazać na liczbach, ile kosztuje sam wybór.
Jak to sprawdziliśmy
Siatka. Wzięliśmy sześć instrumentów: bitcoina, EUR/USD, złoto, indeks niemiecki, USD/JPY i amerykański indeks technologiczny, wszystkie na świecach godzinowych. Każdy wariant składał się z czterech elementów:
- wyzwalacz (8 możliwości): wybicie 20 świec, wybicie zakresu sesji azjatyckiej, wybicie wczorajszego szczytu lub dołka, powrót RSI przez poziom 30 lub 70, powrót do wstęgi Bollingera, przecięcie średnich 20 i 50, przecięcie dziennej średniej ważonej wolumenem (VWAP) i setup SMC z rozdziału 16;
- kierunek (2): zgodnie z wyzwalaczem albo przeciw niemu;
- filtr (7): brak, trend ze średniej 200, trend dzienny, RSI powyżej lub poniżej 50, podwyższona zmienność, tylko godziny Londynu i Nowego Jorku, wysoki wolumen;
- wyjście (2): trendowe (szeroki stop, bez stałego celu, limit kilku dni) albo krótkie (stop 1 ATR, cel 2 ATR, 24 godziny).
6 × 8 × 2 × 7 × 2 daje 1 344 warianty, a w latach nauki ponad milion transakcji. Koszt pochodził z ticków i zawierał narzut konta, doliczaliśmy też swap. Wejście następowało po rynku na otwarciu świecy, a wszystkie warunki korzystały wyłącznie ze świec już zamkniętych, co sprawdziliśmy testem obcięcia danych. W każdym wariancie mogła być otwarta jedna pozycja naraz.
Trzy osobne okresy. Cały sens testu polegał na oddzieleniu szukania od sprawdzania:
- Nauka, lata 2018–2022. Tylko tu wolno było szukać. Kandydat musiał mieć co najmniej 100 transakcji, średnią powyżej zera, PF ≥ 1,2 oraz PF ≥ 1,05 po odjęciu trzech najlepszych transakcji. Do sprawdzianu szło najwyżej pięciu najlepszych na instrument, według statystyki t.
- Sprawdzian, lata 2023–2025. Wybrani kandydaci przechodzili tu bez żadnej zmiany. Żeby zaliczyć, musieli mieć średnią powyżej zera i PF ≥ 1,15. Wynik musiał być lepszy niż w 95 % losowań z losowymi wejściami i lepszy niż zwykłe „zawsze kupuj” w tych samych chwilach. Wymagaliśmy też istotności po korekcie na liczbę kandydatów (q < 0,10).
- Jeden strzał na roku 2026, tylko dla tych, którzy przeżyli sprawdzian.
Siatkę, reguły wyboru i kryteria zamroziliśmy sumą kontrolną przed pierwszym przebiegiem.
Arytmetyka przed wynikiem. Każdy instrument miał 224 warianty. Przed startem policzyliśmy, czego się spodziewać, gdyby żaden z nich nie miał przewagi. Najlepszy z 224 i tak wyszedłby ze statystyką t około 2,8. Przy ok. 300 transakcjach oznacza to mniej więcej +0,25 R na transakcję i PF ok. 1,3. Inaczej mówiąc, dobry wynik najlepszego wariantu w nauce był do przewidzenia nawet wtedy, gdyby przewagi nie miał żaden.
Wynik
Nauka. Z 1 273 wariantów z co najmniej 100 transakcjami na plusie wyszło 268, czyli 21 %. Przeciętna transakcja całej rodziny dała −0,060 R, bo koszt robi swoje. Najlepsza statystyka t na instrument wynosiła od 1,99 do 3,01, czyli mniej więcej tyle, ile przewidywał sam przypadek. Kryteria kandydata spełniło 46 wariantów, a do sprawdzianu trafiło 13. Na EUR/USD nie było żadnego kandydata, a na złocie, indeksie niemieckim i indeksie technologicznym było po jednym.
Sprawdzian:
| instrument | reguła | nauka 2018–22 | sprawdzian 2023–25 | PF w sprawdzianie |
|---|---|---|---|---|
| bitcoin | wybicie 20 świec, wysoki wolumen | +0,351 R | +0,146 R | 1,21 |
| bitcoin | wybicie zakresu Azji, wysoki wolumen | +0,371 R | +0,028 R | 1,04 |
| bitcoin | przecięcie VWAP dnia | +0,145 R | +0,246 R | 1,38 |
| bitcoin | RSI przez 30 lub 70, przeciw, trend dzienny | +0,302 R | +0,189 R | 1,30 |
| bitcoin | wybicie zakresu Azji, godziny Londynu i NY | +0,174 R | +0,110 R | 1,16 |
| złoto | przecięcie VWAP dnia, wysoki wolumen | +0,153 R | +0,027 R | 1,04 |
| indeks niemiecki | przecięcie średnich 20/50, godziny Londynu i NY | +0,135 R | −0,053 R | 0,92 |
| USD/JPY | przecięcie VWAP dnia | +0,167 R | +0,019 R | 1,03 |
| USD/JPY | przecięcie VWAP dnia, godziny Londynu i NY | +0,180 R | +0,045 R | 1,07 |
| USD/JPY | wybicie wczorajszego ekstremum, RSI 50 | +0,181 R | −0,045 R | 0,93 |
| USD/JPY | wybicie wczorajszego ekstremum | +0,173 R | −0,041 R | 0,94 |
| USD/JPY | wybicie zakresu Azji, RSI 50 | +0,151 R | −0,044 R | 0,94 |
| indeks technologiczny USA | przecięcie średnich 20/50, wysoki wolumen, wyjście krótkie | +0,125 R | +0,012 R | 1,02 |
| średnio | +0,201 R | +0,049 R |
Wszystkie reguły poza ostatnią używały wyjścia trendowego. Sprawdzianu nie zaliczył żaden z 13 kandydatów, więc roku 2026 nie odczytaliśmy, a przeszukanie zamknęliśmy.
Najbliżej był bitcoin z przecięciem VWAP dnia: 1 008 transakcji, +0,246 R, PF 1,38 i p = 0,008. Odpadł z dwóch powodów. Po korekcie na 13 kandydatów q wyniosło 0,104 przy progu 0,10, a suma wyniku, +248 R, była niższa niż „zawsze kupuj” w tych samych chwilach (+261 R). W latach 2023–2025 bitcoin był w hossie. Reguły na bitcoinie grały w kierunku ruchu, z wyjściem, które pozwala zyskom biec, więc w praktyce dawały w dużej mierze długą ekspozycję na rosnący rynek, a najlepsza z nich zarobiła mniej niż zwykłe kupowanie.
Dlaczego to nie działa
Wynik w nauce to przewaga plus szczęście. Każdy zmierzony wynik ma dwie części: to, co reguła naprawdę potrafi, i przypadek tej konkretnej próby. Gdy z 224 wariantów wybieramy najlepszy, wybieramy przede wszystkim ten, któremu najbardziej dopisało szczęście. Prawdziwa przewaga, jeśli istnieje, przechodzi do następnych lat, a szczęście nie przechodzi. Dlatego najlepszy z wielu wariantów jest przeszacowany z samej natury wyboru, choćby policzono go bardzo starannie.
Skurczenie da się zmierzyć. Średnia 13 kandydatów spadła z +0,201 R do +0,049 R, czyli o około trzy czwarte. Poza bitcoinem spadek był całkowity: osiem pozostałych reguł miało w nauce średnio +0,16 R, a w sprawdzianie około zera. Bitcoin zachował część wyniku, ale z powodu, który już znamy: rósł cały rynek, a sygnał nie miał z tym nic wspólnego.
Trzynastu kandydatów to mniej niż trzynaście pomysłów. Dwie reguły na USD/JPY różniły się tylko filtrem RSI i w sprawdzianie dały prawie ten sam wynik. Wybór „pięciu najlepszych” chętnie zbiera bliskie kopie jednego zjawiska, więc pozorna różnorodność kandydatów nie chroni przed przypadkiem.
Nie wszystko było szumem, ale to za mało. W sprawdzianie kandydaci wypadli nieco lepiej niż przeciętna transakcja całej rodziny (+0,049 R wobec −0,031 R), choć część tej różnicy to hossa bitcoina. Wybór z nauki niósł więc trochę informacji, tylko daleko mu do poziomu, który pokonałby koszt, prosty benchmark i korektę na wielokrotne testy.
Dokładanie warunków po fakcie to ta sama pułapka w mniejszej skali. Każdy dodany filtr i każda poprawka wyjścia „bo w historii pomagała” to kolejny wariant w przeszukaniu, nawet jeśli nikt go nie liczy. Na tej samej rodzinie sprawdziliśmy osobno filtr „nie graj pod prąd rocznego trendu”: pogorszył średni wynik w każdym z trzech okresów (rozdział 22). W rozdziale 16 opisujemy z kolei jedną komórkę wybraną po wyniku spośród sześciu. Na latach 2018–2023, na których ją wybraliśmy, miała PF 1,38, na nieoglądanym roku 2026 PF 1,15, a po odjęciu trzech najlepszych transakcji tylko 0,33.
Problem ma w finansach swoją literaturę. Test „reality check” na przeszukiwanie danych (White, 2000) i wskaźnik Sharpe’a skorygowany o liczbę prób (Bailey i López de Prado, 2014) wychodzą z tej samej obserwacji: liczy się nie tylko wynik najlepszej strategii, ale też to, ile strategii sprawdzono, zanim ją znaleziono.
Lekcja dla Ciebie
Każdy, kto testuje kilka wersji swojego pomysłu, robi małe przeszukanie, nawet jeśli wersje różnią się jednym ustawieniem. Najlepszą wersję z backtestu traktuj jak górną granicę tego, co da się osiągnąć, a nie jak prognozę.
Jak się bronić:
- Podziel dane, zanim zaczniesz szukać: na naukę, sprawdzian i ostatni kawałek na jeden strzał. Szukaj tylko w nauce. Jeśli po sprawdzianie poprawisz regułę, sprawdzian staje się kolejną nauką.
- Licz wszystkie warianty, także te „sprawdzone tylko na szybko”. Najlepszy z 20 wariantów porównuj z tym, co daje najlepszy z 20 losowych rzutów, a nie z zerem.
- Zamroź regułę wyboru i kryteria sprawdzianu, zanim go otworzysz: ilu kandydatów, według jakiej miary, jakie progi. Inaczej sam dobór kryterium staje się kolejnym dopasowaniem.
- Spodziewaj się skurczenia. U nas najlepsi stracili w kolejnych latach około trzech czwartych wyniku. Jeśli strategia przestaje się opłacać po takim skurczeniu, nie ma czego wdrażać.
- Porównuj z prostym trzymaniem instrumentu w tych samych chwilach. Na rosnącym rynku wiele reguł „działa” tylko dlatego, że kupuje.
W dzienniku tradera zapisuj nie tylko transakcje, ale też datę każdej zmiany reguły i to, ile wersji sprawdziłeś, zanim wybrałeś obecną. Kalkulator „Szczęście czy przewaga?” ocenia jedną serię transakcji, więc jeśli ta seria jest najlepszą z wielu sprawdzonych, pokazany przez niego przedział trzeba czytać jako zbyt optymistyczny.
Materiał edukacyjny, nie porada inwestycyjna. Wyniki historyczne nie gwarantują przyszłych. Opisujemy wynik naszego przeszukania jednej rodziny reguł na naszych danych i przy naszych kosztach.